Mediacja to działanie, na poziomie ludzkich emocji.

Mediacja jest istotna i ważna społecznie, ponieważ respektuje nie tylko potrzeby stron, ale też ich uczucia. To proces, który pomaga stronom w dojściu do rozwiązania nie tylko sporu już zawisłego przed sądem, ale często też innych konfliktów, w które te strony zostały uwikłane. Wśród nich znajdziemy sprawy rozwodowe, dotyczące ustalenia kontaktów rodziców i/lub dziadków z małoletnimi dziećmi, alimentacyjne, o podział majątku dorobkowego czy sprawy gospodarcze.

W postępowaniu sądowym strony nie są pytane o swoje uczucia i na czym im zależy, a w mediacji ten aspekt jest bardzo istotny. Stanowi podstawę do właściwej pomocy uczestnikom. Ten „ludzki” sposób rozwiązywania konfliktów, to nic innego jak budowanie świadomego swych praw i obowiązków społeczeństwa obywatelskiego . 

Mediacja jest procesem elastycznym i bardzo rzadko wymaga szczegółowych uregulowań w przepisach bezwzględnie obowiązujących. Geneza jej wywodzi się z modelu prawa anglosaskiego opartego o precedensy i odzwierciedla zasadę generalną: „im mniej regulacji, tym lepiej”. Proces ten powinien w pełni zależeć od stron, które będąc gospodarzami mediacji powinny swobodnie decydować np. o wyborze mediatora czy miejscu i czasie spotkania.

Mediacją można praktycznie rozwiązać każdy spór jeszcze przed postępowaniem sądowym. Rzecz w tym aby uzgodnić wspólne warunki i dalsze kontakty. Aby to uzyskać wystarczy wola zainteresowanych i neutralny mediator.

Główną zaletą mediacji, w odróżnieniu od rozstrzygnięcia sądowego jest pozwolenie na zabezpieczenie potrzeb wszystkich uczestników sporu, a nie tylko jednej strony.

Warto wspomnieć, że Polacy wciąż zbyt mało wiedzą o mediacjach i zbyt rzadko z nich korzystają. Istotnym, a wciąż niedocenianym sposobem jej propagowania jest edukacja, już na etapie szkoły podstawowej i średniej - w ramach wiedzy o społeczeństwie A wykorzystanie mediacji rówieśniczych to świetny moment na wskazanie możliwości młodemu człowiekowi, jak można rozwiązywać problemy.

Wskazane konflikty, spory rodzinne, spadkowe czy gospodarcze nie zawsze muszą się kończyć w sądzie. O wszystkim warto rozmawiać i niemalże wszystko można mediować. Strony mogą skorzystać z mediacji zarówno przed wszczęciem postępowania sądowego jak i zakończyć konflikt mediacją w trakcie trwania takiego postępowania.

Mediacja spełnia swoją rolę, jeżeli jej uczestnicy będą wiedzieć, że jest taka alternatywa. Sami decydują o terminie i czasie, oraz w każdym momencie mogą z niej zrezygnować lub zmienić mediatora. Mediacja nie oznacza konieczności/przymusu zawierania ugody. Rozmowy są naturalną formą budowania relacji społecznych. Komunikacja między ludźmi jest podstawą i w takich sytuacjach jest pomocna i ma wpływ na sposób zakończenia konfliktu.

Podstawą skutecznej mediacji jest zagwarantowanie rozmówcom zarówno odpowiedniego miejsca spotkania, jak też pełnej poufności, bezstronności i profesjonalizmu mediatora. Komfort stron jest bardzo istotny, a rolą mediacji jest jego zapewnienie.

Niestety, polskie sądy, w porównaniu z sądami Europy zachodniej, sporadycznie korzystają z mediacji w prowadzonych postępowaniach sądowych. Wszak rolą sądu powinno być nakłonienie stron do skorzystania z mediacji, gdyż zawarta  ugoda jest o wiele lepsza niż jakikolwiek wyrok. Być może taki stan rzeczy wynika z przekonania sądów, że skoro sprawa trafiła do sądu, to trzeba ją ostatecznie rozstrzygnąć. Sformalizowany system postępowania sądowego powoduje, że sędziowie nie podejmują rozmów ze stronami. Założenie, że sprawę ma rozwiązać arbitralne rozstrzygnięcie nie zawsze służy stronom.

Przed sądem wygrywa tylko jedna strona. Druga strona, przegrana, może się odwoływać, co prowadzi do eskalacji sprawy i zwiększania niepotrzebnych kosztów i czasu. Mediacja ze swoją zasadą "win - win" wskazuje, że nie ma przegranych i obie strony są wygrane. Wpływ na to ma rozmowa stron o swoich uczuciach, potrzebach i interesach. Uczestnicy mają możliwość wspólnego uzgodnienia warunków porozumienia. Warunków, które nie będą krzywdzące dla żadnej ze stron. Uzgodnione wspólnie porozumienie jest podpisywane dopiero wówczas, gdy każda ze stron jest usatysfakcjonowana z tego, co osiągnęła w mediacji i jest przekonana oraz gotowa do wykonania ugody dobrowolnie.

Warto wspomnieć też o roli adwokatów, którzy powinni nie tylko posiadać wiedzę o mediacji, ale też zachęcać swoich mocodawców do skorzystania z dobrodziejstw, jakie niesie ze sobą mediacja. Adwokaci mają wiedzę, której nie mają ich klienci. Takie zachowanie adwokatów winno wynikać z kodeksu etycznego prawnika europejskiego, według którego zobligowani są nie tylko do informowania o różnych możliwościach rozwiązania sporu, ale także doradzać jaki model prowadzenia postępowania powinien wybrać klient. Adwokat winien wskazać i wyjaśnić metody jej wady i zalety. Tak przygotowany klient sam uzna czy lepsza jest mediacja czy arbitraż, a może jednak postępowanie sądowe.

Jest szansa, że dobrze poinformowany klient uzna, że to mediacja jest właściwym i niedrogim narzędziem do rozwiązywania konfliktu, w którym się właśnie znalazł.